دیدگاه امروز گزارش میدهد:
جنگ و کمبود انرژی، چگونه نفوذ چین در آسیا را افزایش داده است؟
ادامه تهدیدهای آمریکا علیه ایران، همسایگان چین را برای تأمین انرژی و کاهش فشارهای ناشی از بحران به سمت پکن سوق داده و فرصتی در اختیار چین قرار داده است تا نفوذی را که سالها در پی آن بود، در آسیا گسترش دهد.
به گزارش باریخنیوز، در حالی که تقابل ایالات متحده و ایران ادامه دارد، چین نفوذ خود را بر کشورهای آسیاییِ گرفتار کمبود سوخت افزایش داده است؛ کشوری که از یک سو وعده کاهش بحران انرژی را میدهد و از سوی دیگر، فناوریهای انرژی تجدیدپذیر خود را به این کشورها عرضه میکند.
در روزهای پس از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران و بسته شدن تنگه هرمز، چین صادرات فرآوردههای نفتی را محدود کرد و این اقدام فشار شدیدی بر کشورهای آسیایی وارد آورد؛ چراکه آنها برای تأمین سوخت جت، بنزین و گازوئیل به پالایشگاههای چینی وابستهاند.
بر اساس گزارش نیویورک تایمز که امروز (پنجشنبه برابر با هفتم ماه می) منتشر شده در سراسر آسیا، دولتها از پکن خواستهاند اثرات جنگ را به نوعی کاهش دهد. برخلاف بسیاری از کشورهای منطقه، چین در موقعیتی قدرتمند قرار دارد. این کشور اگرچه بزرگترین واردکننده نفت خام جهان است، اما طی سالهای گذشته ذخایر عظیمی انباشته کرده، وابستگی خود به نفت خارجی را کاهش داده و صدها میلیارد دلار در فناوری انرژی پاک سرمایهگذاری کرده است.
آسیا زیر چتر انرژی چین
ویتنام درباره کمبود احتمالی سوخت جت از پکن درخواست کمک کرد. فیلیپین نیز از چین خواست صادرات کود شیمیایی را محدود نکند. پس از سفر وزیر خارجه استرالیا به چین در ماه گذشته برای پیگیری این موضوع، پکن اعلام کرد با شرکتهای استرالیایی در زمینه ارسال سوخت جت همکاری خواهد کرد.
بر اساس گزارشهای رسمی دولتها، این رایزنیها باعث شد چین درباره مسائل امنیت انرژی منطقه اطمینانهایی ارائه دهد و کشورهای دیگر نیز متعهد شوند گفتوگوهای دیپلماتیک با پکن را گسترش دهند و در برخی موارد، در پروژههای آینده انرژی تجدیدپذیر با چین همکاری کنند. این دیپلماسی موجب شد بخشی از صادرات سوخت چین ادامه یابد و آسیا از برخی سناریوهای بحرانی که کارشناسان در آغاز جنگ پیشبینی میکردند، فاصله بگیرد.
از زمان آغاز جنگ، پکن مذاکرات سطح بالایی با مقامهای فیلیپین، استرالیا، ویتنام، کامبوج، لائوس، تایلند، میانمار و بنگلادش برگزار کرده است.
پیام چین در این مذاکرات روشن و ثابت بوده و اعلام کرده که پکن آغازگر جنگ نبوده و خواهان بسته شدن تنگه هرمز نیست؛ اما در عین حال، جایگزینی برای سوختهای فسیلی ارائه میدهد.
چین تلاش کرده خود را رهبر آیندهای معرفی کند که بر پایه انرژیهای تجدیدپذیر و منابع داخلی شکل گرفته است؛ رویکردی که در تضاد با سیاستهای دونالد ترامپ قرار دارد که همچنان بر نفت و گاز طبیعی تکیه میکند و جهان را در برابر بیثباتی مناطق حساسی چون خاورمیانه آسیبپذیر نگه میدارد.
نخبگان حوزه انرژی در مورد چین چه میگویند؟
در این راستا «میشال میدان»، رئیس بخش پژوهش انرژی چین در مؤسسه مطالعات انرژی آکسفورد، معتقد است که «چین با احتیاط در حال حمایت از همسایگان خود است. پکن از این بحران بهعنوان ابزاری برای قدرت نرم استفاده میکند تا بگوید: ما تلاش میکنیم امنیت انرژی شما را تأمین کنیم، البته با این شرط که اولویت نخست، منافع چین باشد؛ و همزمان، این روند زمینهساز فروش فناوری سبز چین در آینده خواهد بود».
او میگوید: «چین طی سالهای گذشته از قدرت اقتصادی و توان فناوری خود برای گسترش نفوذ جهانی از طریق ابتکار «کمربند و جاده» استفاده کرده و حدود یک تریلیون دلار وام و کمک مالی برای پروژههای زیربنایی در کشورهای مختلف، بهویژه کشورهای در حال توسعه، اختصاص داده است. اما جنگ ایران فرصتی فراهم کرده تا پکن بدون هزینههای اعتباری و سیاسی ناشی از وامدهی به کشورهای بدهکار، نفوذ خود را افزایش دهد».
در این رابطه «دن وانگ»، مدیر بخش چین در گروه اوراسیا، معتقد است که «مقامهای چینی از واکنشهای منفی نسبت به طرح کمربند و جاده آگاه هستند و انرژی پاک را راهی برای ترمیم تصویر آسیبدیده این ابتکار میدانند».
این در حالیست که صادرات نفت و فرآوردههای نفتی چین در نخستین ماه جنگ ادامه یافت؛ هرچند کارشناسان هشدار میدهند که نباید صرفاً بر اساس آمار ماهانه نتیجهگیری قطعی کرد، زیرا این ارقام ممکن است بهشدت نوسان داشته باشند. با این حال، صادرات سوخت جت چین به ویتنام ۳۴ درصد افزایش یافت، صادرات کود شیمیایی به فیلیپین ۳۳ درصد رشد کرد و صادرات گازوئیل به فیلیپین نسبت به ماه قبل ۱۸۷ درصد جهش داشت!
اقتصادهای آسیایی همچنان زیر فشار هزینههای جنگ قرار دارند که از زمان توقف گسترده تجارت جهانی در دوران همهگیری کرونا بیسابقه بوده است. اقتصاددانان هشدار میدهند هرچه بسته ماندن تنگه هرمز طولانیتر شود، خسارتهای بلندمدت برای منطقهای که هنوز وابستگی زیادی به نفت خاورمیانه دارد، شدیدتر خواهد شد.
با این حال، ادامه صادرات برخی فرآوردههای نفتی چین به کشورهای منتخب، بخشی از فشارها را کاهش داده و نشان داده است که پکن در زمان بحران چگونه از مشوقهای اقتصادی برای ایجاد حسن نیت سیاسی بهره میگیرد.
دن وانگ در این خصوص میگوید: «ممنوعیت صادرات چین، یک ممنوعیت کامل نبود؛ بلکه اقدامی گزینشی بود و به نظر میرسد روابط خوب دیپلماتیک نقش مهمی در آن داشته است».
به گفته او، کشورهایی مانند ویتنام و استرالیا به دلیل بهبود روابط با پکن، از این وضعیت بهرهمند شدند و «توانستند بخشی از سوخت مورد نیاز خود را دریافت کنند، حتی اگر تمام نیازشان تأمین نشد».
انرژی در مقابل شروط سیاسی پکن
چین در برخی موارد، چشمانداز کمک انرژی را با پذیرش شروط سیاسی خود گره زده است. برای مثال، در ماه مارس، همزمان با تلاش تایوان برای یافتن منابع جدید انرژی، دفتر امور تایوان در چین پیشنهادی غیرمستقیم اما آشکار به این جزیره خودگردان ارائه داد؛ جزیرهای که پکن آن را بخشی از خاک خود میداند.
این دفتر اعلام کرد که «تایوان پس از اتحاد مسالمتآمیز، با تکیه بر سرزمین مادری قدرتمند، از امنیت منابع بهتری برخوردار خواهد شد».
تایوان بیش از ۹۶ درصد انرژی خود را وارد میکند و حدود ۶۰ درصد نفت این جزیره از مسیر تنگه هرمز عبور میکند.
جنگ ایران بسیاری از آسیبپذیریهای آسیا را آشکار کرده و البته چین تنها کشوری نیست که از منابع خود برای کمک به منطقه استفاده میکند. ژاپن نیز وعده داده ۱۰ میلیارد دلار برای کمک به کشورهای جنوب شرق آسیا جهت مقابله با افزایش قیمت نفت و حمایت از کارخانههایی که تجهیزات مهم صنایع ژاپنی را تأمین میکنند، اختصاص دهد.
با این حال، برای چین این جنگ فرصتی تازه ایجاد کرده تا فناوریهای انرژی تجدیدپذیر خود را در سراسر آسیا گسترش دهد. چین اکنون بزرگترین تولیدکننده تجهیزات نیروگاههای خورشیدی، مزارع بادی، شبکههای هوشمند برق و همچنین خودروهای برقی در جهان است. صادرات این محصولات به تداوم رشد اقتصادی چین کمک میکند که در داخل کشور با رکود نسبی مواجه شده است.
همچنین «اریکا داونز»، پژوهشگر ارشد مرکز سیاست جهانی انرژی در دانشگاه کلمبیا بر این عقیده است که «این بحران برای چین سکویی فراهم کرده تا به هدف تبدیل شدن به یک ابرقدرت انرژی نزدیکتر شود. اینکه بتواند از فناوری انرژی بهعنوان ابزار تشویق یا فشار استفاده کند، برای پکن بسیار ارزشمند است».
چند هفته پیش از آغاز جنگ ایران، رسانههای دولتی چین در یادداشتی تأکید کرده بودند که تبدیل شدن به یک «ابرقدرت انرژی» میتواند «ابتکار راهبردی چین در رقابت قدرتهای بزرگ» را تقویت کند. این موضع بازتابدهنده تلاش گسترده پکن برای افزایش تابآوری و خودکفایی در حوزه انرژی، مواد خام، مواد معدنی حیاتی و زنجیرههای تأمین است.
در این خصوص «وی شیائووی»، مدیر بخش همکاریهای بینالمللی اداره ملی انرژی چین، چند روز پس از آغاز جنگ نوشت: «چین بهطور کامل از نقش مثبت دیپلماسی انرژی بهره گرفته است».
او به پروژههای متعدد تحت حمایت شرکتهای دولتی چین در دهها کشور اشاره کرد؛ از جمله مزارع بادی در قزاقستان و مونتهنگرو و نیروگاههای خورشیدی در امارات متحده عربی، آرژانتین و الجزایر.
جنگ خاورمیانه همچنین فرصتی برای صادرات مازاد خودروهای برقی، پنلهای خورشیدی و دیگر فناوریهای سبز چین فراهم کرده است. صادرات پنل خورشیدی چین در ماه مارس بیش از دو برابر ماه قبل شد و صادرات خودروهای برقی نیز با وجود تعرفههای محدودکننده در بسیاری از بازارها، افزایش یافت.
در این میان، انتقادها نسبت به اشباع بازار جهانی از کالاهای ارزانقیمت چینی، در سایه بحران انرژی تا حدی کاهش یافته است؛ چراکه کشورهای زیادی پیشتر از مازاد تولید چین و عرضه گسترده کالاهای ارزان در بازار جهانی انتقاد میکردند. اما وقتی در میانه یک بحران قرار میگیرند، دیگر این مسئله آنقدر بد به نظر نمیرسد.
دیدگاهتان را بنویسید